Islam — Boeggn

Joseph Anton: A Memoir

Thu, 04 Apr 2013 02:12:52 +0100

Salman Rushdie Random House, 2012, 656 blz.

“Warts and all”, dacht ik, toen ik de laatste bladzijde gelezen had.

“Verdomme, ik weet weer waarom ik Rushdie zo graag lees”, dacht ik toen hij helemaal op het einde de relatie met zijn tweede vrouw omschreef, en telkens hij het had over zijn ouders.

En voor de rest heb ik een spannend boek gelezen over zeer weinig gebeurtenissen. Een lange (lánge) litanie van “ik was hier, en dan wou ik daar naartoe, en toen mocht ik niet van mijn bewakers, en dan lukte het toch” (of niet), van “ik was samen met A B en C genomineerd voor prijs X en ik won hem” (of niet), van “en toen zag het er naar uit dat alles in orde kwam” (maar helaas), van “ik ging naar een feest/eten/avond/receptie met mijn vrienden”.

En dood, dood, enorm veel dood. Ziekte, kanker, dood. Iedereen gaat dood, behalve de man die voortdurend voor zijn leven moest vrezen. (“Then for a time it was all illness and doctors and the beating wings of the exterminating angel”, schrijft Rushdie.)

Joseph Anton is de naam waarmee Rushdie ondergedoken zat, meer dan een decennium lang, nadat Khomeini een fatwa uitsprak naar aanleiding van wat sommige moslims begrepen hadden van The Satanic Verses. Twee en een half huwelijk lang van de ene schuilplaats naar de andere vluchten, met na een paar jaar hier en daar wat dagen vrijheid als hij in de VS zit, maar voor de rest een Tory-regering die met de hele kwestie meer dan verveeld zat, en dan een Labour-regering die het ook niet zomaar opgelost kreeg.

Overspelig, arrogant, nijdig, petulant, met een olifantengeheugen voor wie hem ooit iets deed, meer dan overtuigd van zijn eigen gelijk en zijn eigen kwaliteiten: Rushdie doet niet zijn best om sympathiek over te komen, integendeel.

Flitsen van briljantheid, in zijn geheel goed (en dus echt wel verrassen spannend), maar ik kan mij bijzonder goed inbeelden dat het met een bladzijde of honderd minder een nog beter boek was geweest. Met wat meer afstand van de dag-aan-dag-gebeurtenissen (het leest soms bijna als een agenda) ook. En met wat meer zelfreflectie ook: we komen vanalles en niets te weten.

Wel content dat ik het gelezen heb, en ik heb meteen zin om al ’s mans andere boeken te herlezen.

Kijk, een kort verhaaltje van Salman Rushdie voor zijn zoontje van een paar jaar:

Once upon a time a boy named Milan and his father lived together by the shore of a magic river. If you went up the river toward its source you grew younger the farther you went. If you went downriver you got older. If you went sideways down one of the many tributaries of the river, look out! You could turn into someone else entirely. Milan and his father traveled downriver in a small boat and he grew up into a man but when he saw how old his father had become he didn't want to be a man anymore, he wanted to be a boy again. So they went back home and he grew young again and his father went back to normal too. When Milan told his mother she didn't believe his story, she thought the magic river was just a river and she didn't care where it came from or where it went or what happened to those who moved upon its waters. But it was true. He and his father both knew it was true, and that's what counted. The end.

Habibi

Fri, 24 Aug 2012 22:06:30 +0100

Craig Thompson Pantheon, 2011, 672 blz.

Het is een sprookje: in een land ver van hier, met een vervuilde stad in het midden van de woestijn, met armoede en enorme rijkdom, met slavernij en eunuchen en een paleis met een sultan en een harem, met wolkenkrabbers en handelskaravaans, wordt het jonge meisje Dodola verkocht om de vrouw te worden van een oude man.

Later, als de oude man gestorven is en Dodola op het punt staat om verkocht te worden als slavin, vlucht ze weg met Zam. Hij is drie en zij is er geen twaalf; ze gaan wonen in een verlaten schip in de woestijn. Ze ruilt met voorbijgaande karavanen voor eten, en ze vertelt hem verhalen, over de bijbel en de Koran, en over de Profeet en Abraham, en Salomon en Bilqis.

Ze wonen er negen jaar, en dan worden ze gescheiden van elkaar. Komt Dodola terecht in de harem van de sultan, en moet Zam zijn weg vinden in de stad.

Wreed erge histories volgen, met seks en verkrachting en mishandeling en allerlei, maar ook met vriendschap en tederheid – meer detail geven zou niet eerlijk zijn.

En dan, járen later, komen Zam en Dodola weer samen, en bouwen we samen een leven op. Ze zijn allebei veranderd, maar ze houden wel van elkaar. En dan krijgen we een mooi open einde.

Een vreemd boek, Habibi. Spannend en ontroerend, boeiend en schrijnend, en verrassend vaak heel erg grappig ook. Het speelt zich af in een in Arabisch-achtige wereld, maar er is geen tijd of plaats op te plakken: het zweeft erboven en ertussen. Het gaat over liefde, in alle mogelijke betekenissen van het woord – van vleselijke over platonische tot liefde voor God.

Het is ook prachtig getekend: zowel (Arabische) kalligrafie en wiskundige constructies als karakters met één rake lijn neergezet als een wereld die er meer dan echt uitziet – ik zweer dat er momenten zijn dat ik dacht dat ik Will Eisner aan het lezen was.

Zelfs als het geen mooi en poëtisch magisch-realistisch-achtig verhaal was, dan nog was het meer dan een aanrader: zowat elke individuele pagina is er één om te degusteren.

Er is een (vocale) minderheid van reviews die dit een racistisch en seksistisch boek vinden, dat Thompson een karikatuur maakt van Arabieren en vrouwen en zwarten. Politiek correcte nonsens, vind ik dat: het is een sprookje dat zich in een Arabischachtige wereld afspeelt, en ja, er zijn slechte mensen. Dat wil uiteraard niet zeggen dat alle Arabieren slechte mensen zijn. Serieus.

Blindelings kopen, zeg ik.

The Syro-Aramaic Reading of the Koran: A Contribution to the Decoding of the Language of the Koran

Mon, 10 Aug 2009 23:14:56 +0100

Christoph Luxenberg Hans Schiler Verlag, 2007, 349 blz.

Zo ongeveer een kwart van de Koran is onduidelijk. ‘t Is te zeggen: is voor zoveel interpretaties vatbaar dat het zelfs voor al-Tabari (lees er alles over op Wikipedia) in de negende eeuw of voor het belangrijkste lexicon van de Arabische taal, Ibn Manzur’s Lisan al-‘arab (geschreven eind dertiende eeuw, gebaseerd op lexica begonnen in het midden van de achtste eeuw, en niets op Wikipedia, ‘t is proper) onmogelijk was om er kop of staart aan te vinden.

Wa-l-lāhu ‘alam staat er dan soms in de commentaren. “God weet het best”, waar eigenlijk mee bedoeld wordt: God only knows.

Christoph Luxenberg schrijft over de Koran—“Luxenberg” is een pseudoniem, niet onslim van de mens, in acht genomen waar hij het over heeft en hoe achterlijk somme religieuze mensen op dergelijke dingen reageren.

Luxenberg zegt dat het nog erger is dan men denkt: die driekwart die wel begrepen worden (al zijn er vaak nóg veel verschillende interpretaties), daar is een deel verkeerd van begrepen.

Zijn betoog: studie van de Koran houdt al eeuwen voornamelijk (enkel) rekening met Arabisch. Gaat ervan uit dat de Koran, al dan niet Goddelijk geïnspireerd, eerst mondeling overgeleverd werd in het Arabisch, en dan neergeschreven werd in het Arabisch.

Voor Luxenberg — die zich daarbij op stapels onderzoek baseert, maar dan wel onderzoek naar de vroegste bronnen in plaats van herinterpretatie van interpretatie — is veel van de Koran veel meer begrijpbaar als men ervan uitgaan dat grote delen uit het Syro-Aramees komen.

De volksstammen in het Arabisch schiereiland waren zowat ongeletterd, de Syrische christenen waren al vanaf de derde eeuw zwaar proselyterend bezig (tot in China, check it out), en voor Luxenberg is het heel erg waarschijnlijk de Koran wellicht gebaseerd is op Syrische teksten. Daar zijn morfologische en lexicografische sporen van te vinden in de tekst. Om te beginnen, de naam van het boek. Het woord qur’ān bijvoorbeeld bestond blijkbaar niet in het Arabisch en zou eigenlijk van het Syrische qəryān afkomstig zijn. Een qəryān is een lectionarium, een boek met lezingen uit joodse en christelijke teksten.

De Koran was met andere woorden in oorsprong een Christelijk liturgisch boek met een bloemlezing van teksten uit het Oude en Nieuwe Testament.

En dan worden plots allemaal compleet onduidelijke dingen duidelijk. Sura 19:24 (over Maria) zegt nu in Nederlandse vertaling dit:

Dan riep (Gods boodschapper) haar van beneden toe, zeggende: "Treur niet. Uw Heer heeft een beekje aan uw voet doen ontstaan;"

Een beekje doen ontstaan? Mhu? Wallahu Allam indeed. Na vijftien pagina’s en zesentwintig ellenlange voetnoten waar moeilijk een speld tussen te krijgen lijkt, komt Luxenberg met dit alternatief:

Then he [’t is te zeggen het pasgeboren kindeke Jezus] called to her immediately after her delivery: “Do not be sad, your Lord had made your delivery legitimate”.

…veel beter, effektief. En het heeft maar dertienhonderd jaar geduurd voor we daarop gekomen zijn.

Een ander voorbeeld: Sura 2:259. God heeft een mens honderd jaar dood laten wezen, wekt hem dan weer tot leven, en spreekt hem dan toe. Vertaling in het Nederlands:

Kijk nu naar uw voedsel en uw drank; zij zijn niet bedorven. En kijk naar uw ezel

Kijk naar uw ezel? De Syrisch-Aramese hypothese volgend, is het bovenstaande aldus te vertalen:

Look at your condition (i.e. how you are constituted) and your state: it has not changed. Behold your perfection (or completeness) (i.e. how perfect, how complete you are)!

Leutig. Want, vergis u niet: die “vreemde vertaling” naar het Nederlands is dus niet enkel in het Nederlands of in het Engels (“look at your food and drink; they did not spoil. Look at your donkey”) vreemd: in het Arabisch wordt dat ook zo gelezen. Van eten en drinken en ezels.

Oh, en nog ééntje: de zeventig maagden in de hemel? Verkeerd vertaald. Witte druiven.

Er is natuurlijk (redelijk wat) (wetenschappelijke) kritiek op Luxenberg, en dat is maar normaal ook.

Maar ik vind het ongelooflijk fantastisch, dat er ook in Koranstudie recente evolutie is. In de wetenschappelijke studie, as opposed to theologische: de twee hebben, net zoals voor de bijbel, hun plaats, maar ik vind vooral de eerste interessant.

Het is zoals met de vroege geschiedenis van het Christendom en het Jodendom, de studie van de “donkere” middeleeuwen in onze kant van Europa, de geschiedenis van Amerika vóór Columbus, dinosaurussen met pluimen: allemaal dingen die zelfs twintig jaar geleden nog helemaal anders bekeken werden dan nu, en die binnen twintig jaar wellicht nog anders zullen bekeken worden.

Wijs!

En verder: het boek, The Syro-Aramaic Reading of the Koran: A Contribution to the Decoding of the Language of the Koran, leest als een trein, zelfs al begrijp ik er geen tiende van, de essentie blijft hangen. En ik ben een fan van boeken met veel voetnoten, en al helemaal als de voetnoten langer zijn dan de tekst:

…of zoals hier, over drie pagina’s (de vorige pagina stond ook al helemaal vol):

Akkoord, die eerste voetnoot is wat overbodig want de inhoud ervan staan ongeveer verbatim nog eens herhaald tweehonderd bladzijden verder, maar toch.