Jean-Clément Martin
Perrin, 2012
630 blz.
De blurb zegt er dit over:
Ce qui est postulé dans cette nouvelle manière de considérer la Révolution est que rien n’a été énigmatique, ni l’éclatement des événements, ni l’usage de la ” terreur “, ni les atrocités en Vendée ou l’entrée dans des guerres de conquête. Tout s’explique par les rapports de forces entre factions et partis antagonistes, mais aussi par les résonances, parfois imprévues, des ” journées ” ou des batailles. Se dessine ainsi l’itinéraire d’une aventure collective qui s’engage dans une entreprise de régénération et qui se transforme peu à peu, sous l’effet des conflits et des rivalités, en une authentique révolution voulant créer un monde nouveau. Les contraintes imposées par une guerre inexpiable, où la défaite signifiait la disparition de la nation, radicalisèrent les choix au point de changer la nature même de la Révolution, de diviser entre eux ses partisans et de la faire évoluer, chaotiquement, entre coups d’Etat et révolutions de palais. Si bien qu’en définitive, tout s’acheva lorsqu’en rétablissant la paix un général ambitieux imposa aussi un nouveau régime.
Dat is allemaal waar: als ik één ding onthoud van dit boek, is het wel dat niets onverklaarbaar of out of the blue of intrinsiek totaal speciaal was. De Franse Revolutie begon als een top-down ingezette poging tot vernieuwing, die een generatie later in handen viel van een minder dan capabele koning in een wereld in verandering, die een aantal verkeerde keuzes maakte en uiteindelijk ingehaald werd door de feiten.
Niet alleen de koning: allerlei mensen en instellingen geraakten ingehaald door wat er in één vergadering hier, één bijeenkomst daar, één toevalig iets ginder gebeurde — waardoor de zaken hun eigen logica kregen, en vóór ge het weet zijt ge Robespierre en staat ge zelf aan de guillotine.
Een lijvig boek, dit, dat ik op papier gelezen heb, in de zon in het zuiden van Frankrijk. Een lijvig boek waar ik in het begin heel enthousiast over was, maar hoe verder ik raakte, hoe meer ik ook ingesneeuwd raakte in de gebeurtenissen en de feiten en de mensen. Het is niet dat Martin geen overzicht geeft, want dat doet hij. Het is ook niet dat hij onduidelijk schrijft of verwarrend is, want dat is hij niet.
Het is wel dat het een zodanig overdonderende lawine aan gegevens is, waarbij de auteur op geen enkel moment ook maar een halve toegeving doet aan de niet-specialist. Ik weet wat men met termen als de Fronde en de Vendée en de terreur bedoelt, ik kan mij iets voorstellen bij girondins en montagnards en ik heb een redelijke notie van de dramatis personae, wat professor Van Caeneghem over de Staten-Generaal en de assemblée constitutante, de assemblée légistlative, de convention, het directoire en uiteindeliijk het consulaat vertelde zit redelijk fris in mijn hoofd — maar voor wie dat allemaal een beetje verder zit: pech.
Ik begrijp dat het geen cursus is maar een geschiedkundig werk, maar zo gaat het bijvoorbeeld helemaal in het begin van het boek over onder meer jezuïeten en jansenisme. Dat zat al heel ver bij mij, maar Martin geeft geen halve seconde uitleg. Mensen moeten maar weten waar het over gaat. Akkoord, er is wikipedia en tinterwebs, en er is zó enorm veel uit te leggen dat het ondoenbaar is om alles te duiden, maar toch.
In de andere richting: ik begrijp dat het geen podcast voor het grote publiek is (Mike Duncan’s Revolutions trouwens: van harte aangeraden) en ik begrijp dat het geen soap moet worden, maar: is het écht te veel gevraagd om een beetje situering van een aantal hoofdpersonages te geven? Een modicum aan psychologische en persoonlijke schets? Ik snap dat het geen goed idee is om in het hoofd te proberen kruipen van mensen waar we niets van afweten (ik kijk naar u, Bart Van Loo en uw Bourgondiërs), maar enorm veel protaginisten hebben hun gedachten achtergelaten.
Ik had iéts meer verwacht over pakweg Robespierre dan “hij doet dit, nu doet hij dat, dan zegt hij X, nu gebeurt er Y, nu zijn zijn vijanden hem aan het verstrikken, hopsa nu is hij dood, next!“. Idem met zoveel anderen — Lodewijk de Zestiende, Marie-Antoinette, Sieyès, Talleyrand, Marat, Saint-Just, Danton begot!
Algemene conclusie: zeker de moeite waard, en ergens wel content dat ik het gelezen heb, maar ik zou het niet aanraden tenzij in hypertekstvorm en voor naslag.
Geef een reactie